Jak poprawne wystawić skierowanie do lekarza medycyny pracy?

Istotne jest przy tym, aby skierowania na badania wstępne, kontrolne i okresowe zawierały wyczerpujące informacje na temat czynników szkodliwych występujących na poszczególnych stanowiskach. Na podstawie szczegółowo sporządzonego skierowania, lekarz medycyny pracy będzie w stanie dobrać odpowiednie badania, przeprowadzić specjalistyczną diagnostykę i ustalić zdolność do wykonywania poszczególnych zadań przez pracownika.

Pracodawca, dokonując oceny warunków pracy, nie powinien polegać jedynie na nazwie stanowiska pracy. Decydujące znaczenie ma charakter wykonywanej pracy i spis czynników niekorzystnych dla zdrowia i życia.

- Rodzaj pracy należy w skierowaniu określić z punktu widzenia czynników mających wpływ na zdrowie, a nie poprzez wykaz czynności zawodowych określonych w karcie stanowiskowej pracy. Na przykład zamiast wpisać – „zarządzanie bazą danych”, lepiej określić czynnik - „praca z monitorem ekranowym powyżej 4 godzin”. Określenie czasu wykonywania poszczególnych czynności to ważna wskazówka dla orzecznika o możliwości negatywnego wpływu na zdrowie, jeśli narażenie występuje nieprzerwanie przez cały czas pracy – mówi Hanna Zasłona, specjalistka ds. medycyny pracy w TU Zdrowie.

Poprawnie wystawione skierowanie

Skierowanie na badania oraz orzeczenie lekarskie mają uregulowany zakres i wzór w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Wypełniając skierowanie należy uwzględnić następujące informacje:

1. Oznaczenie pracodawcy (pełna nazwa, dane adresowe, NIP) - to ważny punkt, ponieważ informacje będą powtórzone na orzeczeniu wystawionym przez lekarza medycyny pracy.
2. Określenie rodzaju badania profilaktycznego jakie ma być wykonane, czyli badania wstępne, okresowe lub kontrolne.
3. Nazwa stanowiska, na którym jest lub będzie zatrudniony pracownik - można w tym miejscu podać dwa lub więcej stanowisk pracy, w kolejności odpowiadającej potrzebom zakładu pracy.
4. Opis warunków pracy uwzględniający rodzaj pracy, podstawowe czynności, sposób i czas ich wykonywania.

Ponadto w skierowaniu powinien znaleźć się punktowy opis warunków pracy uwzględniający informacje o występowaniu na stanowisku lub stanowiskach pracy czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub czynników uciążliwych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy. Należy przy tym podać wyniki pomiarów tych czynników, wykonanych na poszczególnych stanowiskach.

Czynniki szkodliwe można podzielić na pięć grup:

1. Czynniki fizyczne (np. hałas poniżej 85 dB).
2. Pyły (np. pyły nieorganiczne zawierające powyżej 10% wolnej krzemionki).
3. Czynniki chemiczne (np. benzyna ekstrakcyjna poniżej 0,10 NDS).
4. Czynniki biologiczne (np. wirus kleszczowego zapalenia mózgu).
5. Inne czynniki (np. obsługa monitorów ekranowych przez 8 godzin).

W skierowaniu należy podsumować łączną liczbę czynników szkodliwych i warunków uciążliwych występujących na stanowisku pracy. W przypadku braku czynników szkodliwych, w odpowiednią rubrykę pracodawca wpisuje „0”. Na skierowaniu powinna znaleźć się pieczęć i podpis osoby upoważnionej do skierowania pracownika na badania.

Kto wystawia skierowanie?

W zależności od wielkości i specyfiki firmy, pracodawca wystawia skierowanie osobiście lub upoważnia do tego odpowiednie osoby, na przykład specjalistę ds. BHP lub dedykowany dział kadr i płac, który zajmuje się kwestiami administracyjnymi związanymi z zatrudnieniem pracowników. Skierowanie powinno być wystawione w dwóch egzemplarzach - jeden dla lekarza, który pozostawia je w karcie badania profilaktycznego. Drugi załącza się do dokumentacji pracownika, aby w przyszłości mógł stanowić podstawę na przykład do zwolnienia pracownika z wykonywania kolejnych badań wstępnych u nowego pracodawcy.

Co ważne – wszelkie koszty badań w zakresie medycyny pracy zawsze ponosi pracodawca.

Skierowania nie mają daty ważności

Ustawodawca nie określił czasu ważności skierowań na badania profilaktyczne, tak jak to uczynił dla skierowań na leczenie uzdrowiskowe czy dla skierowań na zabiegi fizjoterapeutyczne w warunkach ambulatoryjnych. Przyjmuje się zatem, że wystawione przez pracodawcę skierowanie jest ważne do czasu jego zrealizowania.

- Oznacza to w praktyce, że wystawione skierowanie nie może stracić ważności i się „przeterminować”, czyli może być wystawione miesiąc, dwa lub trzy miesiące wcześniej. Warto jednak przy tym wziąć pod uwagę, że w tym czasie stan zdrowia kandydata/pracownika może ulec zmianie, przez co orzeczenie stanie się niewiążące. Po drugie - na skierowaniu należy wskazać czynniki szkodliwe i uciążliwe na stanowisku pracy. Ich zmiana spowoduje, że wystawione wcześniej skierowanie i tak musi być skorygowane, a badania powtórzone. Lekarze medycyny pracy zalecają więc wystawiać skierowania na około 30 dni przed badaniem, co daje większą gwarancję, że w tym czasie nie zmieni się znacząco stan zdrowia pracownika i warunki jego pracy – tłumaczy Hanna Zasłona.

W jakim czasie od wykonania badań należy podjąć pracę?

Przepisy prawa pracy nie odpowiadają na pytanie, w jakim czasie od wykonania badań należy podjąć pracę. Kluczowe jest tu określenie przez lekarza medycyny pracy, w jakim zakresie dat pracownik jest zdolny do pracy na wskazanym stanowisku. W związku z tym ważność orzeczenia powinna obejmować cały ten okres z wyjątkiem sytuacji, w której doszło do pogorszenia się stanu zdrowia. Za powyższym opowiedziało się orzecznictwo Sądu Najwyższego w wyroku SN z dnia 18 grudnia 2002 r. (IPK 44/02, OSNP 2004, nr 12 poz. 209): „Aktualnym orzeczeniem lekarskim w rozumieniu art. 229 § 4 k.p. jest orzeczenie stwierdzające stan zdrowia pracownika w dacie, w której ma być dopuszczony do pracy. Zachowuje ono aktualność w okresie w nim wymienionym, jednak staje się nieaktualne w przypadku wystąpienia w tym okresie zdarzeń, które mogą wskazywać na zmianę stanu zdrowia pracownika.”

- Praktyka lekarzy i pracodawców wskazuje, że nie ma przeciwskazań, aby skierować kandydata na badania wstępne i zrealizować badania na kilka dni wcześniej przed przystąpieniem do wykonywania pracy. Pozostawiona przestrzeń terminowa pozwala na dopasowanie wizyty u lekarza medycyny pracy do preferencji czasowych i lokalizacyjnych przyszłego pracownika. To pracodawca decyduje, w którym momencie zatrudnia pracownika od otrzymania pozytywnego orzeczenia o zdolności do pracy na danym stanowisku – mówi specjalistka ds. medycyny pracy.

Podpisywanie skierowań kwalifikowanym podpisem elektronicznym

Przepisy wykonawcze do Kodeksu pracy nie określają formy wystawienia skierowania. Można zatem podpisywać je tradycyjnie na papierze, jak i elektronicznie – kwalifikowanym popisem elektronicznym. Po podpisaniu skierowania elektronicznie, należy je wysłać pracownikowi e-mailem, spełniając tym samym obowiązek przekazywania egzemplarza.

Panel Medycyny Pracy wdrożony do Panelu Ubezpieczonego TU Zdrowie ułatwia zarządzanie skierowaniami do lekarzy medycyny pracy i daje pełną kontrolę nad ważnością orzeczeń pracowników. Jest to narzędzie, z poziomu którego działy personalne firm mających polisy dla swoich pracowników, obsługują zadania związane z medycyną pracy – mają możliwość monitorowania ważności orzeczeń lekarskich oraz generowania i podpisywania elektronicznie skierowań na badania.

- Umożliwiamy wystawienie skierowania z kwalifikowanym podpisem elektronicznym, dzięki czemu nie trzeba drukować dokumentu, podpisywać i przekazywać go pracownikowi przed planowaną wizytą. Należy je tylko wysłać przez system, a Dział Obsługi Klienta przekaże skierowanie do placówki, w której zostały umówione badania. Oszczędza to czas i minimalizuje papierowy obieg dokumentów – podsumowuje Hanna Zasłona, specjalistka ds. medycyny pracy w TU Zdrowie.