Medycyna pracy - pytania i odpowiedzi

Obowiązujące przez ostatnie dwadzieścia pięć lat wytyczne dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe w końcu doczekały się swojej aktualizacji. Pracodawcy mają pół roku na dostosowanie się do zmian.

Lekarze medycyny pracy, którzy cykliczne przeprowadzają badania stwierdzające zdolność swoich pacjentów do wykonywania pracy na danym stanowisku, mają unikalną możliwość wykrycia niepokojących objawów zdrowotnych na ich wczesnym etapie. Dlatego pod koniec ubiegłego roku w Kodeksie pracy wprowadzono zmiany, zgodnie z którymi lekarz medycyny pracy będzie mógł kierować pacjentów do wykonania badań w ramach programów profilaktycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. 

Choroby zawodowe towarzyszą społeczeństwu od zawsze i są wpisane w rozwój cywilizacji. Są spowodowane szkodliwymi czynnikami, na jakie narażone są osoby wykonujące określone prace. W Polsce tylko w ubiegłym roku stwierdzono ponad 2 600 przypadków chorób zawodowych, a przeszło połowa z nich to choroby zakaźne i pasożytnicze albo ich następstwa[1].

W okresie urlopowym roi się od ofert pracy sezonowej, głównie w kurortach, gdzie nagle trzeba znaleźć dużą liczbę osób obsługujących turystów – w gastronomii, handlu czy w pensjonatach i hotelach. Każda z osób zatrudnianych tymczasowo musi mieć pozytywne orzeczenie lekarza medycyny pracy. Jeśli praca dotyczy gastronomii, produkcji żywności albo opieki nad innymi osobami, konieczne są też badania sanitarno-epidemiologiczne.

Każdy z zatrudnionych – obok akt osobowych gromadzonych przez pracodawcę – posiada także dokumentację medycyny pracy. Ta druga nie jest dostępna dla pracodawców, a jedyne dla pracownika i lekarza, który przeprowadza badania profilaktyczne. Pracodawca otrzymuje wyłącznie orzeczenie o tym, czy pracownik jest zdolny czy niezdolny do pracy. 

O ile praca zdalna była podczas pandemii przymusem, o tyle w późniejszym okresie stała się swego rodzaju przywilejem dla pracowników. Wielu pracodawców, szczególnie w branży IT, do dziś pozwala zatrudnionym na pracę w systemie hybrydowym lub całkowicie zdalną. Zasady na jakich się odbywała, ustalali dotąd pracodawcy w wewnętrznych regulaminach. Z początkiem kwietnia zaczną obowiązywać szczegółowe regulacje dotyczące pracy zdalnej, które jasno mówią o przywilejach dla pracowników, ale także o obciążeniach dla pracodawców.

Każdy pracownik, zanim podejmie swoje obowiązki, powinien być poinformowany przez pracodawcę o wszelkich zagrożeniach i ryzyku zawodowym wynikającym z zajmowanego stanowiska. Organizowanie pracy w sposób bezpieczny i higieniczny to jeden z głównych obowiązków pracodawcy. W zależności od liczby zatrudnionych i poziomu ryzyka wypadków czy chorób zawodowych, pracodawca powołuje służbę albo komisję BHP.

Profilaktyczna opieka lekarska nad zatrudnionymi pracownikami to jeden z podstawowych obowiązków każdego pracodawcy.

Każdemu pracownikowi, który spędza przy komputerze co najmniej 4 godziny dziennie, należy się od pracodawcy refundacja za zakupione okulary czy szkła kontaktowe. Aby otworzyć sobie drogę do refundacji, zatrudniony musi dostarczyć pracodawcy odpowiednie zaświadczenie od lekarza medycyny pracy.

Samochody służbowe traktowane są zarówno jako jeden z benefitów zapewnianych przez firmy, jak i narzędzie niezbędne do wykonywania obowiązków służbowych.

Badania w zakresie medycyny pracy to nie tylko przykry obowiązek narzucany przez pracodawcę, ale przede wszystkim ważny element profilaktyki zdrowotnej. Podczas badań okresowych, oprócz stwierdzenia zdolności do wykonywania pracy, można wykryć szereg schorzeń, które wcześnie zdiagnozowane dają szansę szybkiego wyleczenia.

Sytuacja w której pracownik otrzymuje negatywny wynik orzeczenia lekarskiego (tzn. niezdolny do pracy na danym stanowisku pracy), jest trudna zarówno dla samego pracownika jak i jego pracodawcy. Bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy.

Po odwołaniu stanu epidemii Covid-19 i stanu zagrożenia epidemicznego pracodawcy będą mieli obowiązek wysłać pracowników na badania okresowe, jeśli skorzystali z możliwości zawieszenia kierowania do lekarzy medycyny pracy podczas pandemii. Zatrudnieni będą musieli wykonać badania okresowe nie później niż do 180 dni po odwołaniu stanu epidemii i zagrożenia epidemicznego.

Podpisanie umowy o pracę wiąże się z wizytą u lekarza medycyny pracy i szeregiem badań, które mają potwierdzić zdolność do podjęcia obowiązków przez osobę, która ma być zatrudniona. Na badania wysyła pracodawca i to on ponosi ich koszt. Wątpliwości pojawiają się w momencie, kiedy zatrudniony zmienia stanowisko pracy. Wówczas kadrowi często zadają sobie pytanie, czy w takiej sytuacji pracownik powinien mieć nowe orzeczenie potwierdzające jego zdolność do wykonywania zadań związanych z nowym zakresem obowiązków.