Badania sanitarno-epidemiologiczne dla pracowników sezonowych

Praca tymczasowa rządzi się tymi samymi prawami, co praca na stałe, jeśli zatrudnienie odbywa się na podstawie umowy o pracę. Na początek konieczne są badania medycyny pracy stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku i w określonych warunkach. W niektórych przypadkach trzeba poddać się także dodatkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym.

Kogo obowiązują badania sanitarno-epidemiologiczne?

W przypadku pacy sezonowej badania sanitarno-epidemiologiczne dotyczą najczęściej branży gastronomicznej lub pracy w roli opiekunów na koloniach oraz obozach dla dzieci i młodzieży. Do tej grupy należy również zaliczyć zatrudnianych, choćby na krótki okres, w zakładach opieki zdrowotnej, gabinetach kosmetycznych czy przy obróbce żywności. Co ważne, żadne zapisy nie określają, jakie dokładnie prace wymagają poddania się badaniom, ponieważ uchylono przepisy wykonawcze do Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Ustawa w sposób ogólny wskazuje natomiast, kto powinien wykonać badania. Do tej grupy należą:

• osoby podejmujące lub wykonujące prace, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby lub osoby nieposiadające aktualnego orzeczenia lekarskiego o zdolności do wykonywania tych prac;
• uczniowie, studenci i doktoranci kształcący się do wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby;
• podejrzani o zakażenie lub chorobę zakaźną;
• nosiciele, ozdrowieńcy oraz osoby, które były narażone na zakażenie przez styczność z osobami zakażonymi, chorymi lub materiałem zakaźnym.

Na czym polegają badania sanitarno-epidemiologiczne?

W ramach standardowych laboratoryjnych badań sanitarno-epidemiologicznych kandydat do pracy oddaje próbki kału w celu wykluczenia pałeczek z rodzaju Salmonella i Shigella lub innych czynników chorobotwórczych, które uniemożliwiają pracę przy żywności. W przypadku podejrzenia zakażenia prątkami gruźlicy, lekarz medycyny pracy może skierować na badanie laboratoryjnie z krwi oraz RTG klatki piersiowej. Ponadto, orzecznik może zlecić dodatkowe badania i konsultacje specjalistyczne, wykonywane w ramach nadzoru epidemiologicznego, w celu wykrycia biologicznych czynników chorobotwórczych lub potwierdzenia rozpoznania choroby zakaźnej.

– Kandydaci do pracy starający się o orzeczenia sanitarno-epidemiologiczne powinni mieć na uwadze dość długi czas oczekiwania na wyniki, czyli od 7 do nawet 18 dni w zależności od laboratorium. Również sposób oddania próbki zależy od miejscowego laboratorium, dlatego zaleca się uprzedni kontakt z placówką, która przekaże szczegółowe instrukcje. Dopiero po uzyskaniu wyniku można umówić się na wizytę u lekarza medycyny pracy, który wydaje orzeczenie – mówi Hanna Zasłona, specjalistka do spraw medycyny pracy w TU Zdrowie.

Czy na badania sanitarno-epidemiologiczne potrzebne jest skierowanie?

Badania sanitarno-epidemiologiczne bez skierowania może wykonać na własny koszt każda osoba poszukująca zatrudnienia, co na pewno ułatwi podjęcie pracy w jak najszybszym terminie. Osoba udająca się na takie badanie wskazuje, jakiego rodzaju prac ma ono dotyczyć. Dopiero po uzyskaniu wyników wydawane jest orzeczenie lekarskie dla celów sanitarno-epidemiologicznych.

Jeśli na badanie kieruje pracodawca, wówczas to on pokrywa ich koszt. Skierowanie powinno posiadać:

• dane pracodawcy;
• dane osoby kierowanej na badania;
• zajmowane stanowisko pracy;
• zakres czynności, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby data wystawienia skierowania;
• podpis pracodawcy.

Książeczka sanitarno-epidemiologiczna czy orzeczenie lekarskie?

– Książeczka zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych jeszcze przed kilkoma laty była dokumentem wymaganym w miejscach, w których pracownik miałby mieć bezpośredni kontakt z żywnością. Dziś już nie jest dokumentem medycznym i sama w sobie nie upoważnia do pracy przy żywności. Każdy pracownik powinien zatem otrzymać orzeczenie lekarskie, które jest jedynym obowiązującym dokumentem sanitarno-epidemiologicznym. Wpis do książeczki może być tylko dodatkiem lub formą przechowywania faktycznego orzeczenia – podkreśla Hanna Zasłona.

Co ważne, orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne nie podlega trybowi odwoławczemu. Ma ono charakter wiążącej opinii. Osoba niezadowolona z treści orzeczenia lekarskiego może wnosić do lekarza o ponowne przeprowadzenie badania i zmianę treści zaświadczenia lub zwrócić się o zbadanie i wydanie opinii lekarskiej o stanie zdrowia do innego lekarza.

Wzór i ważność orzeczenia sanitarno-epidemiologicznego

Lekarze medycyny pracy, wydają orzeczenia o:

• zdolności do wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby;
• czasowych lub trwałych przeciwwskazaniach do wykonywania prac, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby. Osoby, które uzyskały negatywne orzeczenie, nie mogą wykonywać tych prac i powinny być od nich natychmiast odsunięte, z zachowaniem poufności ze strony pracodawcy.

Orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych jest ważne do czasu upływu terminu, na jaki zostało wydane. Oznacza to, że takie orzeczenie będzie mogło być wykorzystane u innego pracodawcy pod warunkiem wykonywanie tego samego rodzaju prac, które były podstawą wydania tego orzeczenia. Zdarza się, że lekarze oznaczają bezterminowe orzeczenia. 

Najczęstsze pytania dotyczące badań sanitarno-epidemiologicznych

Brak przepisów wykonawczych dotyczących badań sanitarno-epidemiologicznych spowodował wiele nieporozumień i mitów, takich jak np.: opinie, że badania laboratoryjne są wykonywane raz w życiu lub do zakażenia; badania laboratoryjne są wykonywane co 10 lat; pracownicy obsługi przedszkola mają ważne badania przez rok.

Wszystkie powyższe stwierdzenia to mity. Decyzja co do wykonania ponownych badań laboratoryjnych pozostaje w gestii lekarza, który będzie wystawiał orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych. Lekarz medycyny pracy w oparciu o posiadaną wiedzę medyczną oraz po uzyskaniu informacji od pracownika o rodzaju i miejscu świadczenia pracy ma możliwość zlecić ponowne wykonanie badań w kierunku nosicielstwa poszczególnych drobnoustrojów czy pasożytów, zwłaszcza gdy od poprzednich badań minęło wiele lat.

Biorąc pod uwagę nieprecyzyjny stan prawny, w przypadku wątpliwości warto skontaktować się z właściwą miejscowo jednostką organizacyjną Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Pracodawcy posiadający ubezpieczenie w TU Zdrowie mogą otrzymać wszelkie informacje poprzez zalogowanie się do Panelu Medycyny Pracy lub skorzystać z pomocy konsultantów TU Zdrowie.